موضوعات




زبان و آیین و کلیاتی از  ایل گوران

ایل گوران واقع در استان کرماشان (تلفظ صحیح کرماشان است نه غیر ) با مرکزیت ارتفاعات دالاهو که زیستگاه  زمستانی این ایل در  دشت ذهاب می باشد .که ایل قلخانی نیز در گذشته جزئی از ایل گوران بوده و گوران نامیده می شد ولی همچنان از نظر آیینی ،اعتقاد بر فلسفه آیینی یارسان داشته و دارای گویش کوردی گورانی میباشند ، که مردمان این منطقه به گویش کوردی گورانی تکلم می کنند و در اصل  زبان  ایل گوران ، زبان کوردی گورانی و در منطقه معروف به همین نام است نه نام دیگری ،گوران یکی از ایل‌های بزرگ ایران در گذشته باستان و حال بوده است که در شاهنامه فردوسی  از آن یاد شده است و هم اکنون مرکزیت یارسان می‌باشددر گذشته کل منطقه کرمانشاه، طایفه‌های سنجابی و قلخانی حتی از شمال تا نزدیکی کنگاور دینور از غرب تا نزدیکی خانقین جنوب تا ایلام و شرق رودخانه سیمره مناطق وسیعی از کردستان، گوران نامیده می شده است.

در مورد معنی و ریشه‌یابی نام «گوران» اتفاق‌نظر وجود ندارد و نظریه‌های متفاوتی هست، مانند اینکه این اسم از "گبران" گرفته شده است و بعداً تغییر پیدا کرده است و یا اینکه از "گواران" به معنی خوش آب و هوا گرفته شده است. که دومی صحیحتر به نظر می‌رسد (هرچند که روشن نیست چگونه «گوران» معنی «خوش آب و هوا» پیدا می‌کند. معانی دیگر گوران: آتشین، وابسته به آتش و نام تیره‌ای آریایی . با توجه به این که آتش در نزد مردم گوران مقدس است، بنابراین به نظر می‌رسد که معنی سوم صحیحتر باشد. البته گوران در زبان کردی هم معانی دیگری دارد. ( گوران –گوریان) که معنی لغوی فارسی آن به این ترتیب است.

تغیر دهند گان > تغییر داده شده . و در کل به معنی کسانی است یک سری تغییرات اساسی در آنها به بوجود آمده باشد.(که ممکن است این تغییرات از لحاظ فرهنگ، دین، ، جغرافیا، یا... باشد). البته در حال حاضر عمده‌ترین تغییری که در این ایل بزرگ روی داده است گرویده شدن مردم این دیار به دین یارسان می‌باشد. ولی چون این تحول بزرگ در 8و9 صده قبل روی داده است و ایل گوران یا منطقه گوران قدمتی خیلی بیشر از این دارد احتمال اینکه به خاطر این تحول این اسم را برای این منطقه یا ایل برگزیده باشند کم است. چرا که فلسفه آیین یارسان خیلی کهن تر از این است که به او نسبت تازگی و جدید داده شود چرا که این دین قدمتی بیشتر از آفرینش دارد و میتوان گفت ریشه در مهر پرستی دارد ( البته بیشتر تفسیرات بیگانگان از یارسان و مهر پرستی هدفی بجز ضربه زدن به این میراث کهن ایرانی ندارد  )

ولی اصلی ترین و نزدیکترین معنی به گوران جمع کلمه گورا به معنای بزرگ در زبان کوردی است و معنی بزرگان می دهد ( ایل بزرگان ) چرا که در طول تاریخ بزرگ مردان زیادی از این ایل برای سرافرازی ایران زمین جان فشانی کرده اند .

در مورد زبان ایل گوران که گویش گورانی خود به سه گروه دسته بندی می گردد  .

۱- زازاکی                       

۲- اورامی ( هورامی )       

۳- گورانی                                                              

زازاکی :

        زبان گورانی زازاکی که در قسمت‌های شمالی کوردستان گویش می‌شود، هم از نظر دستوری و هم از نظر واژگان  با کوردی ایل گوران متفاوت است و به طور کلی توسط گویشوران گورانی قابل فهم نیست اما مرتبط با گورانی در نظر گرفته می‌شود.

اورامی (هورامی ) :

گورانی  اورامی (هورامی ) دسته‌ای از گویشهای کوردی غربی است که در غرب ایران (اورامانات ) و شمال شرق عراق  صحبت می‌شود این زبان به علت تعداد کم گویشوران آن توسط یونسکو یکی از زبانهای در خطر نابودی اعلام شده است. گویشوران آن در ایران ۲۳ هزار نفر و در عراق ۲۱ هزار نفر برآورد شده‌اند که میتوان روستای زرده از ایل گوران  را در این خصوص نام برد و در ادامه کتاب مقدس یارسان با این گویش نوشته شده است .

گورانی :

گورانی زبانی است که متمایز از کرمانجی و سورانی به نظر می‌رسد، اما با هر دو زبان ذکر شده واژگان مشترک دارد و در دستور زبان بیشترین  شباهت‌ها با سورانی را دارد که بجز تفاوت در بعضی کلمات سورانی ،شباهت  فراوانی در گویش گورانی و سورانی وجود دارد و اگر آن تعداد از کلمات که متفاوت هستند که البته این تفاوت هم بخاطر منطقه در نظر بگیریم تنها تفاوت ما بین این دو گویش در نحوه تلفظ است و به عبارتی لهجه کوردی منطقه است که کوردی گوران نرمتر گشته در کردی سایر مناطق به آواز گورانی و به آواز خوان گورانی بیژ(ویژ) گفته می‌شود که موسیقیدانان نامی کورد زبان اتفاق نظر  دارن که اولین نغمه های موسیق کلامی (آواز خوانی ) از گوران و به نام هوره میباشد. (همچنان در منطقه گوران و قلخانی این روش آواز خوانی به صورت سنتی اجرا می شود ) و به همین خاطر آواز خواندن را گورانی و خواننده آواز را گورانی بیژ(ویژ) گویند .

پژوهش‌های زبان‌شناسان نشانگر اینست که زبان گورانی  یک زبان مستقل است

همچنین در مناطقی مانند گهواره ، کرند و روستاهای شمالی سرپل ذهاب به لهجه ی گورانی صحبت می شود ولی متاسفانه افرادی سود جو با قصد و نیت ضربه زدن به ساختار زبانی و آیینی گویش گورانی را با کلهری ادغام کرده و بدون در نظر گرفتن اینکه کلهر یک ایل مستقل بوده و خواستگاه اصلی ایل کلهردر شمال استان ایلام(لک ) قرار دارد و مرکز آن شهر ایوان است. از شمال به استان کرماشان و از غرب به کشور عراق منتهی می‌شود. مردم آن کورد کلهر بوده و شیعه هستند.این شهرستان از مراکز اصلی ایل کلهر می‌باشد.ایل کلهر از شمال به محدوده ایل گوران ، از ناحیه جنوب به حوزه حکومتی والی پشتکوه (استان ایلام کنونی)، از طرف مغرب به خاک کوردستان عراق (مندلی وخانقین )، همچنین به قشلاق ایل گوران و سنجابی ، از جانب مشرق به ییلاق ایل زنگنه و قسمتی از ییلاق ایل سنجابی (ماهیدشت ) و در واقع جنوب شهر کرماشان ،و در اصل می توان گفت در شهرستان های ایوان غرب، اسلام آباد، گیلانغرب محدود می‌شود و همانطور که میدانید ایوان از شهرستانهای ایلام است که ایلام لک بوده هستند  و به دلیل همجواری و نزدیکی با ایل گوران و اصلیت زبان لکی خود از هر دو طرف وام دار گشتن و خیلی راحت با گوش  کردن به گویش  مردم کلهر متوجه می شو ید که گرایش آنها بیشتر به لکی است نه  گورانی گوران ، برخی منابع لکی را در پیوستار تدریجیدر میان لری و گورانی قرار داده ولی همانندی‌های آن بیشتر به سمت لری می‌دانند که دقیقتر میتوان گفت کلهری زیر مجموعه لکی است .

زین‌العابدین شیروانی مؤلف سفرنامه بستان‌السیاحه در سده ۱۹ میلادی لک‌ها را جزئی از گروه‌های لر آورده‌است و با وجود اینهمه منابع از زبانشناسان مطرح ولی باز هم کوچکترین تناسبی مابین زبان گورانی و کلهری پیدا نمیکنی مگر اینکه مغلوب گویش گورانی شده باشند .





ايل گوران گوران هورامان زازاكي زبان شناسي كلهري لري زبان و آيين
ارسال شده در مورخه : ، -78 فروردين ماه، -621 توسط zardeh  پرینت
کاربرانی که به این خبر امتیاز داده اند.(قرمز رأی منفی و آبی رأی مثبت):

zardehir , photovaran

مرتبط باموضوع :

 قلعه یزد گرد، مجموعه ای خاموش  [ ، -78 فروردين ماه، -621 ] 672 مشاهده
 عید نوروز  [ جمعه، 27 اسفند ماه، 1395 ] 10 مشاهده
 قلعه يزدگرد سوم ساساني  [ جمعه، 12 مهر ماه، 1392 ] 1726 مشاهده
 سخنان کوروش کبیر  [ ، -78 فروردين ماه، -621 ] 194 مشاهده
 نوروز خجسته باد  [ جمعه، 29 اسفند ماه، 1393 ] 70 مشاهده
 
نام شما: [ کاربر جدید ]

(ضروری): 
(ضروری): 
نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]

امتیاز دهی به مطلب

انتخاب ها


 فایل پی دی اف فایل پی دی اف

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

 ارسال به دوستان ارسال به دوستان

 گزارش این پست به مدیر سایت گزارش این پست به مدیر سایت

اشتراک گذاري مطلب

zaitoon